در حالی که هنوز نه لایحه حذف یارانه دهک‌های پردرآمد نهایی شده و نه آیین‌نامه اجرایی آن به تصویب هیئت دولت رسیده است، حذف ناگهانی بیش از ۴۰۰ هزار نفر از فهرست یارانه‌بگیران در نخستین ماه سال، نگرانی‌ها و ابهامات گسترده‌ای ایجاد کرده است.

بر اساس وعده قبلی، یارانه فروردین‌ماه برای دهک‌های اول تا سوم با مبلغ ۴۰۰ هزار تومان در ۲۵ فروردین پرداخت شد و روز گذشته نیز یارانه ۳۰۰ هزار تومانی به حساب دهک‌های چهارم تا نهم واریز شد. اما در این میان، تعداد قابل توجهی از مشمولان همیشگی یارانه از دریافت مبلغ این ماه بازمانده‌اند؛ نه وجهی به حساب‌شان واریز شده و نه اطلاع‌رسانی مشخصی صورت گرفته است.

به گزارش منابع غیررسمی، بیش از ۴۰۰ هزار نفر بدون هرگونه اطلاع قبلی از فهرست یارانه‌بگیران کنار گذاشته شده‌اند، در حالی که آیین‌نامه مربوط به حذف دهک‌های بالای درآمدی هنوز تصویب و ابلاغ نشده است.

اجرای چراغ‌خاموش یا حذف مقطعی؟

این اقدام در شرایطی صورت گرفته که «احمد میدری»، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، چندی پیش از تدوین یک لایحه دوفوریتی برای حذف یارانه سه دهک بالای درآمدی خبر داده بود و تاکید داشت که این حذف‌ها بر اساس داده‌های آماری و دقیق مرکز آمار ایران انجام خواهد شد. وی همچنین اعلام کرده بود که در صورت اعتراض، بررسی اظهارنامه‌های خانوارها انجام می‌شود و در صورت اثبات خلاف‌گویی، آن خانوارها از سایر حمایت‌های دولتی نیز محروم خواهند شد.

با این حال، اجرای عملی حذف یارانه بخشی از مشمولان بدون تصویب رسمی آیین‌نامه، پرسش‌های زیادی را ایجاد کرده و حتی شائبه اجرای پنهانی این سیاست را به همراه داشته است.

معیارهای مبهم و اعتراض مشمولان حذف‌شده

برخی از افراد حذف‌شده از دریافت یارانه اعلام کرده‌اند که نه خانه‌ای دارند و نه خودرویی، و تنها منبع درآمدشان حقوق ماهانه‌ای کمتر از ۲۰ میلیون تومان است. با این وجود، طبق ارزیابی‌های نامشخص وزارت رفاه، این خانوارها در دهک‌های بالای درآمدی قرار گرفته‌اند.

از سوی دیگر، سخنگوی سازمان هدفمندی یارانه‌ها چند روز پیش تاکید کرده بود که آیین‌نامه حذف دهک‌های پردرآمد هنوز در مرحله تدوین است و اجرایی نشده است. همین امر، تناقض موجود میان گفتار و رفتار دستگاه‌های ذیربط را پررنگ‌تر می‌کند.

چه تعداد قرار است حذف شوند؟

میدری اخیراً در نشستی در شهرستان خدابنده اعلام کرده بود که بر اساس قانون بودجه ۱۴۰۴، دولت موظف است حدود ۲۴ میلیون نفر را از فهرست یارانه‌بگیران خارج کند. اما با بازنگری صورت‌گرفته، این عدد به ۱۷ میلیون نفر کاهش یافته است. به گفته وی، افرادی که درآمد ماهانه‌ای معادل ۳۰ میلیون تومان دارند یا مالک ملک باشند، جزو سه دهک پردرآمد محسوب می‌شوند.

انتظار برای شفاف‌سازی رسمی

با توجه به این شرایط و نبود شفافیت در معیارهای ارزیابی دهک‌بندی، بسیاری از شهروندان خواهان پاسخگویی وزارت رفاه و ارائه سازوکار دقیق حذف یا بازگشت به فهرست یارانه‌بگیران هستند. اکنون این پرسش باقی‌ است: آیا حذف اخیر بر پایه یک تصمیم موقت و بدون آیین‌نامه صورت گرفته، یا دولت به صورت غیررسمی اجرای سیاست جدید حذف را آغاز کرده است؟

ملاک‌ های جدید قطع یارانه نقدی

ملاک‌ های تعیین سه دهک پردرآمد شامل شاخص‌هایی همچون مالکیت ملک با ارزش بیش از ۳۵ میلیارد تومان، خودروهای بالای ۳ میلیارد، درآمد و تراکنش‌های بانکی غیرمتعارف، اقامت یا سفرهای خارجی متعدد اعلام شده است.

وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز چندی پیش از تدوین لایحه‌ای دوفوریتی برای حذف یارانه نقدی سه دهک پردرآمد خبر داد؛ اقدامی که در صورت تصویب نهایی، حدود ۱۸ میلیون نفر از جمعیت کشور را از فهرست یارانه‌بگیران حذف خواهد کرد.

ملاک‌های تعیین سه دهک پردرآمد شامل شاخص‌هایی همچون مالکیت ملک با ارزش بیش از ۳۵ میلیارد تومان، خودروهای بالای ۳ میلیارد، درآمد و تراکنش‌های بانکی غیرمتعارف، اقامت یا سفرهای خارجی متعدد اعلام شده است. میدری تاکید کرده در صورت رد اعتراض متقاضیان، افراد نه‌تنها از یارانه نقدی، بلکه از سایر حمایت‌های دولت نیز محروم خواهند شد.

در راستای شفاف‌سازی وضعیت اقتصادی خانوارها و ارائه خدمات هدفمند یارانه‌ای، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی امکان استعلام دهک‌بندی خانوار را از طریق سامانه حمایت فراهم کرده است. متقاضیان می‌توانند با مراجعه به نشانی اینترنتی hemayat.mcls.gov.ir و ورود از طریق «پنجره ملی خدمات دولت هوشمند»، با وارد کردن شماره ملی و تایید شماره همراه سرپرست خانوار، از دهک اقتصادی خود مطلع شوند.