​پرداخت یارانه نقدی و غیرنقدی یکی از ابزارهای اصلی دولت‌ها برای تقویت قدرت خرید خانوار و تضمین حداقلی از سلامت و رفاه عمومی جامعه به‌ویژه در شرایط اقتصادی دشوار است.

در حال حاضر، یارانه نان که به تمامی افراد ساکن در کشور ـ اعم از ایرانی و غیرایرانی ـ اختصاص می‌یابد، در کنار یارانه‌های پنهان مانند یارانه انرژی و همچنین کالابرگ الکترونیکی برای کالاهای اساسی نظیر گوشت، لبنیات و حبوبات، بخشی از این حمایت‌های معیشتی را تشکیل می‌دهد.

علاوه بر این، یارانه نقدی نیز هر ماه به خانوارهای دهک‌های اول تا نهم و بخشی از دهک دهم پرداخت می‌شود. معمولاً یارانه ۴۰۰ هزار تومانی دهک‌های اول تا سوم در روز ۲۵ هر ماه و یارانه ۳۰۰ هزار تومانی دهک‌های چهارم تا نهم در روز ۳۰ ماه به حساب سرپرستان خانوار واریز می‌شود.

اما در روزهای آغازین سال ۱۴۰۴، بررسی ارقام رسمی منتشر شده از سوی سازمان هدفمندی یارانه‌ها و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نشان می‌دهد که حدود نیم میلیون نفر بدون اعلام قبلی و بدون تدوین آئین‌نامه مشخص، از فهرست یارانه‌بگیران حذف شده‌اند.

کاهش ناگهانی در آمار یارانه‌بگیران

در اسفندماه ۱۴۰۳، یارانه مرحله ۱۶۹ برای ۵۰ میلیون و ۴۰۹ هزار و ۶۱۰ نفر واریز شد که معادل ۱۶ میلیون و ۸۱۹ هزار و ۱۳۳ خانوار از دهک‌های چهارم تا نهم را شامل می‌شد و مجموع پرداختی به رقم ۱۵ هزار و ۱۲۲ میلیارد تومان رسید.

اما در فروردین ۱۴۰۴، یارانه مرحله ۱۷۰ تنها به ۴۹ میلیون و ۹۷۲ هزار و ۹۹۲ نفر تعلق گرفت که معادل ۱۶ میلیون و ۷۳۰ هزار و ۳۲۹ خانوار بود؛ رقمی که نشان می‌دهد دست‌کم ۴۳۶ هزار و ۶۱۸ نفر در این بازه زمانی از فهرست دریافت‌کنندگان حذف شده‌اند.

نکته قابل تأمل اینجاست که هنوز هیچ آئین‌نامه جدیدی برای تعیین شاخص‌های حذف یارانه‌ها به تصویب هیئت دولت نرسیده است. موضوعی که سبب شده بسیاری از شهروندان با ابهام و اعتراض نسبت به این حذف‌های ناگهانی واکنش نشان دهند.

روایت‌هایی از حذف بی‌ضابطه

برخی از افراد حذف‌شده عنوان می‌کنند که نه خانه‌ای در اختیار دارند و نه خودرویی گران‌قیمت. درآمد ماهانه آن‌ها نیز صرفاً شامل حقوقی است که معمولاً کمتر از ۲۰ میلیون تومان در ماه است. در مواردی، اقدام برای دریافت وام ازدواج به‌عنوان شاخص درآمد بالا تلقی شده و منجر به حذف یارانه فرد شده است؛ روشی که از دید بسیاری از کارشناسان غیرمنصفانه است و ملاک «درآمد-هزینه» در آن لحاظ نشده.

در همین حال، شهروندی که دو سال است بیکار بوده و هیچ‌گونه بیمه‌ای برای او رد نشده، می‌پرسد: «ملاک حذف افراد بیکار از فهرست یارانه چیست؟» این پرسش، بازتاب دهنده‌ی ابهام فراگیر در ملاک‌های تصمیم‌گیری وزارت رفاه است.

سامانه‌های پاسخ‌گویی؛ صف‌های بی‌پایان، پاسخ‌های مبهم

در تماس‌های مکرر شهروندان با شماره‌های اعلام‌شده برای پیگیری حذف یارانه (۴۳۸۵۷۰۰۰ و ۶۳۶۹)، یک مشکل رایج تکرار می‌شود: صف انتظار همیشگی با عدد ثابت ۵۲! حتی پس از گذشت نیم‌ساعت، نوبت تغییری نمی‌کند و تماس‌های روز بعد نیز همین وضعیت را دارد.

بسیاری معتقدند دولت باید در این زمینه با صداقت و شفافیت بیشتری عمل کرده و نسبت به دغدغه‌های واقعی جامعه پاسخگو باشد، نه آنکه با اقدامات بدون اطلاع‌رسانی و معیارهای مبهم، اعتماد عمومی را مخدوش کند.

حذف از کالابرگ نیز همزمان شد

هم‌زمان با حذف یارانه نقدی، در دومین مرحله شارژ کالابرگ الکترونیکی در فروردین‌ماه نیز تعداد زیادی از خانوارهایی که پیش از سال جدید در لیست دریافت یارانه غیرنقدی ۳۵۰ هزار تومانی قرار داشتند، از لیست حذف شدند. اتفاقی که نشان می‌دهد روند حذف‌ها نه‌تنها گسترده بوده بلکه بدون سازوکار روشن و ارتباط مؤثر با مردم اجرا شده است.