خبرگزاری مهر- سرویس دین، حوزه و اندیشه- سیده فاطمه سادات کیایی: از سواحل نیلگون خلیج فارس، در حال رفتن به قایق ها، برای بازدید از نزدیک قفس های پرورش ماهی هستیم. کنار ساحل لوله های پلیمری سیاه رنگ و قطوری قرار دارند که با توضیحات مدیران معلوم می شود سازه اولیه قفس ها هستند. لوله های پلیمری به شکل دایره ای با قطری حدود ۲۵ متر در ساحل سرهم می شوند و از طریق لنج به داخل دریا برده و در چند کیلومتری ساحل در محل نصب قرار می گیرند. سپس تورها بر روی قفس ها سرهم می شود و کار پرورش ماهی با ریختن بچه ماهی ها در قفس ادامه میابد.
کیلومتر ۱۲، عمق ۲۰ متری
با قایق های ماهیگیری محلی در قالب چهار گروه به آب می زنیم، دریا آرام نیست اما نه آنقدری که پذیرایی خوبی از مهمانانش نداشته باشد. پرچم سه رنگ نصب شده بر روی قایق ها در پهنه دریا و روی آب تاب می خورند و تصویر عبور قایق ها را در خلیج فارس غرورآمیزتر می کنند. تقریبا نیم ساعتی روی دریا در حرکتیم، دلیل این فاصله از ساحل، محل مناسب پرورش ماهی هاست، جریان آب، عمق آن و شرایط عمومی باید برای این کار فراهم باشد. به گفته یکی از مدیران شرکت که دکترای شیلات دارد ۱۲ کیلومتر فاصله از دریا و عمق ۲۰ متر شرایط مناسب این سایت پرورش ماهی دارد.
همه چیز در دریا حساب و کتاب خودش را دارد، مثلا همین قایق های صیادی کوچک هم پهنه های مخصوص به خود را برای صید دارند، اینطور نیست که هر قایقی در هر کجای از دریا که دلش خواست تورش را پهن کند و ماهی بگیرد همه این مسائل باعث می شوند تا صنعت پرورش ماهی هم با چالش هایی همراه باشد از جمله تعارض منافع با صیادان در خصوص نبود اسکله مناسب و یا بهره برداری صیادان از قفس های ماهی و غیره که قوانین می توانند در این زمینه ورود کنند.
موضوع بعدی در خصوص چالش های این عرصه تامین بچه ماهی است که هم اکنون از خارج کشور وارد می شود. حجت الاسلام محمدرضا اسماعیل پور رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه استان بوشهر این نوید را می دهد که با برنامه ریزی های دقیق و اجرا دو پروژه بزرگ ظرفیت تولید سالانه ۱۵ میلیون قطعه بچه ماهی در استان ایجاد می شود و نیاز مجموعه ها در این خصوص تامین خواهد شد. همانطور که دیگر چالش های این صنعت همچون کاهش تلفات و بهداشت، نگهداری از قفس نیز در طول این چند سال وارد مرحله تعدیل و حل موضوع شده است. برای مثال تور پس از مدتی وزنش از ۶۰۰ کیلو به ۱۰ یا ۱۲ تن می رسد و در نهایت مجبور هستند آن را در دریا رها کنند. در حالی که با انتقال دانش نگهداری و اصلاح ساختار تور این امکان فراهم شد تا تورها بازسازی و مجدد استفاده شود. خرید هر تور بین یک میلیارد و ۳۰۰ تا یک میلیارد و نیم هزینه دارد که بازسازی آن هزینه ای حدود ۲۰۰ دلاری دارد.
ظرفیت ۱۰۰ هزار تنی ایران در تولید ماهیان پرورشی دریایی
آنطور که مشخص است عزم جدی سازمان اوقاف و امور خیریه برای ورود به بحث امنیت غذایی که از تاکیدات جدی مقام معظم رهبری به سازمان بوده جزم است و برنامه ریزی ها برای تحقق این مهم انجام شده. هرچند فاصه زیادی با کشورهایی که در این صنعت پیشتاز هستند داریم. به گفته پاژخ زاده مدیر شرکت آبزیستان صنعت سازمان اوقاف، ترکیه با دارا بودن ۸۳۰۰ کیلومتر نوار ساحلی سالانه ۴۰۰ هزار تن تولید ماهی در این بخش را دارد، ایران با دارا بودن ۵۸۰۰ کیلومتر نوار ساحلی تنها ۱۰ هزار تن پرورش ماهی دریایی در سال را دارد که این میزان تفاوت، ناشی از کمبود ظرفیت ها نیست بلکه باید آنچه در اسناد بالادستی و سیاست های کلان کشور در این خصوص دیده شده با اصلاح ساختارها محقق شود.
هم بازار و هم توان داخلی ظرفیت تولید ۱۰۰ هزار تن ماهی در سال را دارد و اگرچه امروز جایگاه ایران در تولید ماهیان پرورشی دریا در انتهای جدول این صنعت است می توانیم در کمتر از ۱۰ سال آینده خود را به ۱۰ کشور اول این صنعت برسانیم
نزدیک شناور بزرگی، قفس های ماهی ها از دور نمایان می شوند، هرچه نزدیک تر می شویم عظمت کار بیشتر می شود. مجموعا در این سایت ۴۲ قفس ماهی قرار دارند که هر قفس ۱۲۰ هزار بچه ماهی در خود جای می دهد. روی عرشه شناور جعبه های بزرگ ۷۰۰ کیلویی ماهی قرار دارند، صیادان با کمک تورهای کوچک و سازه ای شبیه به جرثقیل با انداختن تورها درون قفس، ماهیان را صید و داخل جعبه ها هدایت می کنند. بخش نخست کار با رسیدن جعبه ها به کارخانه برای فیله کردن ماهی ها پایان میابد. در مرحله بعدی ماهی ها در به صورت فیله و آماده طبخ به بازار عرضه می شوند که همین فیله شدن ماهی ها ارزش افزوده ای برای صنعت ماهی دارد.
بخشی از فراید این صنعت در پیش چشم ما با حضور کارگرها و مهندسان همین مرز و بوم در حال رقم خوردن است. دیدن تلاش آدم ها برای شکل گیری صنعتی مهم در بحث امنیت غذایی و فعالیت هایی از جنس دانش بنیان ها حس غرور از توانمندی و آینده روشن، دل ما را گرم می کند. ماندن روی شناوری که با تکان های ریز و مدام، سرنشینانش را تاب می دهد کار آسانی نیست، اما این فقط برای مایی است که دریا را سالی یکبار هم نمی بینیم، آدم های این شناور که روزی بیش از ۸ ساعت مشغول کار با آب و باد و دریا هستند با دریا و سختی های خو گرفته اند.
ساعت از ظهر گذشته است که بعد از کسب اطلاعات بیشتر از غذادهی و صید ماهی، بازدیدی هم از شناور داریم. پاژخ زاده معتقد است که این صنعت به دلیل هزینه بالا، تجهیزات تخصصی از جمله همین شناور در مقیاس کوچک با شکست مواجه می شود. در عین حال ورود مجموعه های بزرگ و توانمند می توانند زمینه ساز جهش تولید باشند. یکی از چالش ها همین داشتن شناور است که هزینه بالایی دارد و اگر شرکت های کوچک بتوانند با یک شناور کار خود را جلو ببرند در هزینه ها صرفه جویی می شود.
بوی ماهی و دریا مشاممان را پر کرده که خدمه شناور با سینی های ماهی سرخ شده از راه می رسند. خوردن تکه ماهی سرخ شده سیبس محصولی که در لحظه صید و پخت شده است مزه این بازدید را بیشتر می کند، مخصوصا که پس از خوردن ماهی همه گروه از مزه و طعم عالی آن تعریف می کنند. پاژخ زاده می گوید رشد این صنعت می تواند نیاز غذایی کشور را به سمت غذای دریایی سوق دهد، به این صورت که نه فقط ماهی سیبس بلکه حلوا و شوریده و … هم به صورت پرورشی تولید شود، ماهی هایی که در زنجیره غذایی رتبه خوبی دارند و بازار هم از آن استقبال می کند.
وقتی پایمان را به ساحل می گذاریم که هنوز بندر رستمی آرام است و خورشید کم کم در حال پنهان شدن پشت دریاست، مردان ماهی گیر گوشه و کنار اسکله مشغول استراح هستند در حالی که در این دریای پهناور، در این عمق آبی استراتژیک خاورمیانه فعالیت های بزرگی سرنوشت آینده مردمان ایران زمین را رقم می زند.